ارمغان سلامتی

حضرت علی علیه السلام می فرماید:«هرآن کس که با کتاب آرامش یابد، راحتی و آسایش از او سلب نمی گردد.»

انسان موجودی کمال گراست و با سکون و سکوت سازگاری ندارد. او همیشه به دنبال راهی است که یک قدم پیش گذارد و گره ای از مشکلات خود بگشاید. بنابراین او برای پیشرفت در عرصه های زندگی، احتیاج به شناخت نسبتا کاملی از خود و جامعه دارد و باید با گذشته و آینده ارتباط برقرار کند.

آیین مقدس اسلام ، فراگیری علم و دانش را عاملی برای رشد، پویایی و تعالی جامعه برشمرده است. از پیامبر عظیم الشان اسلام نیز روایت شده است: «هرکس در جستجوی دنیاست، باید دانش فرا گیرد و هرکس به آخرت دل بسته است، باید از علم بهره گیرد و هرکس دنیا و آخرت هر دو را می خواهد، باز هم گریزی از دانش آموزی ندارد.» ودر جای دیگر می فرماید:«اگر روزی بر من بگذرد که در آن روز به علم و دانش من افزوده نشود، آنروز ، روز مبارکی نیست.»

با کتاب خوب است که انسان شناخته می شود، رشد می کند و برای حرکت آماده می شود.

عادت به مطالعه و تاثیر آن در کودکی و نوجوانی پایدار است

بسیاری از دانشمندان و روانشناسان معتقدند که اساس و زیربنای شخصیت انسان در سالهای اول زندگی پایه گذاری می شود و آموخته های این دوران، تاثیر عمیقی بر آینده ی زندگی فرد دارد. بنابراین اگر مطالب خواندنی مفید و سازنده در اختیار نوجوانان قرار گیرد و آنها از همان سنین کودکی به مطالعه عادت کنند، راه و رسم زندگی را خواهند آموخت و تحت تاثیر داستانها و کتابهای آموزنده، به رشد و تعالی خواهند رسید و در آینده نیز برای حل مشکلات خود از کتاب کمک خواهند گرفت. حضرت علی(ع) می فرمایند: «بهترین چیزی که نوجوانان باید یاد بگیرند سلسله کارهایی است که به هنگام بزرگسالی به آن نیازمند خواهند بود.»

آدمی برای داشتن یک زندگی سعادتمند، نیازمند بینش وآگاهی است و آموخته های دوران کودکی و نوجوانی، مقدمه ای برای زندگی فرد است. کودکان راه زندگی سعادتمندانه فردا را امروز باید بیاموزند و در این مسیر، کتابخوانی، چون چراغی فرا راه آنهاست.

مطالعه، راهی برای تقویت روحیه دینی کودکان و نوجوانان است

گاهی والدین به دلیل ناآگاهی و درک نادرستی که از مسائل دینی و مذهبی دارند، نمی توانند راهنمای خوبی برای  نوجوانان باشند. بنابر این ممکن است در آموزش این گونه مسائل دچار اشتباه شوند یا هرگز فرصت مناسبی برای آموزش این مسائل نیابند. مطالعه کتابهای دینی به کودک و نوجوان کمک می کند تا به درک صحیحی از این مسائل دست یابد و پیش از آن که دیر شود به رشد و شکوفایی برسد. البته انتخاب کتابهای مناسب و چگونگی مطالعه و برداشت کودک از مطالب آنها از حساسیت خاصی برخوردار است و به راهنمایی افراد آگاه نیاز دارد.

مطالعه ی صحیح زمینه ساز تفکر و خلاقیت کودکان و نوجوانان است

خواندن کتابها و داستانهای مختلف موجب شکل گیری ارزشهای گوناگون در ذهن کودک می شود، حساسیت او را رشد می دهد و احترام به دیگران در او شکل می گیرد. رضایتی که کودک از مطالعه به دست می آورد او را متکی به خود بار خواهد آورد. سؤالاتی که بر اثر مطالعه برای کودک مطرح می شود و مقایسه هایی که او بین مسائل مختلف می کند، در مجموع موجب می شود که او فردی خلاق بار بیاید.

با بهره گیری از تخیل که ضرورت اساسی خلاقیت است دنیایی بزرگ و پهناور در مقابل چشمان کودک گشوده می شود و او قادر است آزادانه خیال پردازی کند. کودک در این شرایط هرگز خود را محدود و محبوس در حصار واقعیتها و امور مشهود نمی بیند.

مطالعه باعث پیشرفت تحصیلی است

مطالعه غیر درسی،باعث بالا رفتن سطح فکر و فعال شدن ذهن نوجوانان است. وقتی سطح فکر دانش آموزی بالا رفت و ذهن او فعال شد،امکان فراگیری درسهای مدرسه برایش بهتر فراهم می شود. یعنی ذهن او آمادگی بیشتری را برای یادگیری ریاضی،ادبیات،تاریخ و… خواهد داشت و این مطلبی است که تجربه آن را بارها ثابت کرده است.

دانش آموزی که همگام با مطالعه درسی، به طور جدی به مطالعه کتابهای غیر درسی نیز می پردازد، بدین وسیله:

-دارای سطح فکر و اندیشه ای وسیع می شود.

-ذهنش برای فراگیری فعالتر می شود.

-گنجینه ی لغاتش کاملتر می شود.

-افقهای جدیدی پیش رویش باز می گردد.

-آمادگیش برای یادگیری درسهای مدرسه بیشتر می شود.

-به صورت جدیدتر و قویتر در راه کسب علم گام برمی دارد.

کتابخوانی راهی برای شناخت الگوهاست

نوجوانان برای موفقیت در زندگی، به الگوهای رفتاری نیازمندند. وجود حس همانند سازی در نوجوانان و نیاز آنها به الگوهای رفتاری، ایجاب می کند که به الگوهای شایسته ای دسترسی داشته باشند تا بدین وسیله شخصیت و رفتار خود را تشکیل دهند. الگوهایی که به وسیله ی کتاب معرفی می شوند، نقش مهمی را در شکل دادن به شخصیت نوجوانان ایفا می کنند. به لحاظ تاثیری که الگوهای برجسته ی اخلاقی در شخصیت نوجوانان و جوانان دارد، مطالعه ی زندگینامه ی بزرگان و مشاهیر و فرزانگان می تواند بسیار مؤثر واقع شود.

آیا عادت به مطالعه امری اکتسابی است؟

عده ای از والدین و مربیان تصور می کنند که عادت به مطالعه امری ذاتی و خصلتی است که تنها بعضی از افراد به دلیل کنجکاوی،علاقه و…به آن روی می آورند و دیگران نمی توانند اهل مطالعه باشند و شاید به همین دلیل، هیچ گونه تلاشی برای ایجاد عادت به مطالعه در فرزندان خود انجام نمی دهند.

عادت به مطالعه یک امر اکتسابی است. یعنی همان طور که یک کودک، خواندن و نوشتن را یاد می گیرد، می تواند مطالعه را هم بیاموزد. پس باید روش مطالعه را به او آموخت و او را به خواندن عادت داد.

تمرین خواندن

توانایی خواندن در سنین پایین همیشه لزوماً به معنای کار خوب و موفقی نیست. والدین می توانند در آموزش خواندن به کودکانشان بسیار مثمر ثمر باشند ولی نباید از نظر دور داشت که اگر کودک آمادگی نداشته باشد، فشار وارد آوردن بر او می تواند نتایج منفی به بار آورد.

عده ای از کودکانی که والدین مضطرب و نگرانشان آنان را خیلی زود وادار به یادگیری خواندن کرده بودند، دیگر حتی نمی توانستند کلمه ای در مورد کتاب و مطالعه بشنوند.

اغلب کودکان وقتی در خود احساس آمادگی کنند، خواندن را یاد می گیرند. برای برخی از آنان این امر در سنین چهار یا پنج سالگی رخ می دهد و برای برخی دیگر در هفت سالگی.

اغلب مشاهده می شود کودکی به طور مرتب و با شور و هیجان تا سن نوزده سالگی به مطالعه  می پردازد ولی ناگهان والدین متوجه می شوند که تلویزیون جای مطالعه را گرفته است. این مسئله دلایل مختلفی دارد؛ از جمله وقتی بچه ها در مدرسه ابتدایی به خواندن کتاب ها و جزوات درسی می پردازند دیگر هدف مطالعه تنها لذت بردن از کتاب ها نیست. به علاوه، شاید والدین انتظارات بیش از حدی از فرزندان خود داشته باشند آنان گاهی باید فرزندان خود را آزاد بگذارند تا به تنهایی از عهده حل این مسئله برآیند.

اگر فرزند شما مدام تکرار می کند که از خواندن متنفر است، فکر می کند که این امر کسل کننده یا خیلی مشکل است، شاید هم حق با او باشد. از یک مشاور کمک بگیرد. هرچه زودتر به مشکلی پی برده شود، بهتر می توان راه حلی برای آن جست.

واقع بین باشید

اگر نوجوانتان از کودکی از مطالعه ابا داشته، این انتظار را نداشته باشید که در نوجوانی  ناگهان تمام کتاب های نویسندگان کلاسیک را بخواند. کتاب هایی را به او پیشنهاد کنید که مورد توجه او باشد. مجموعه جدول و سرگرمی هایی را که به او انگیزه دهند، در اختیارش قرار دهید چرا که این مجموعه ها او را به سوی تفکر بیشتر رهنمون خواهند شد. اگر او مشتاق شنیدن موسیقی است ، کتابی در مورد خواننده یا موسیقیدان مورد علاقه اش برای او تهیه کنید و به او بگویید: این کتاب را دیدم و فکر کردم ممکن است خوشت بیاید. اگر موضوع کتاب برای او جذاب باشد شاید آن را بخواند و بدین ترتیب به مطالعه کتاب های بعدی بپردازد.

با کودکانتان صحبت کنید

وقتی مشغول پوشاندن لباس  به کودکانتان هستید، غذایی می پزید یا خرید می کنید، برای آنها در مورد کارهایی که انجام می دهید، حرف بزنید. درست مثل این که با افراد بزرگسال روبرو هستید، از افراد و اشیایی که دور و بر آنها هستند، صحبت کنید. بدین ترتیب کودکان خیلی زود مفهوم لغات را در جمله یاد می گیرند.

برای آنها با صدای بلند کتاب بخوانید

این کار را از همان دوران کودکی شروع کنید. تجربیات نشان داده اند که صدای والدین می تواند کودکان شلوغ را آرام و کودکان آرام را سرگرم کند. اگر همراه کودکانتان کتاب بخوانید ، به آنها نزدیکتر می شوید. این مهمترین چیزی است که می تواند به آنها در یادگیری خواندن کمک کند.

آنها را به مشارکت وا دارید

از کودکانتان بخواهید تصاویر یک داستان را توصیف کنند. بچه های بزرگتر را تشویق  کنید تا برای برادر یا خواهر کوچک خود کتاب  بخوانند. شعر یا آواز گروهی مورد علاقه شان را روی نوار ضبط کنید و در اختیار آنان قرار دهید. وقتی بچه ها صدای خودشان را می شنوند، اعتماد به نفس  بیشتری پیدا می کنند و همین امر آنان را تشویق می کند تا پیشرفت کنند.

وقتی کودک شما شروع به یاد گرفتن الفبا می کند، از او بخواهید که حروف الفبایی را که در تیترهای درشت روزنامه ها یا مجلات کهنه چاپ شده است پیدا کند و از روزنامه جدا کند. فعالیت هایی از این قبیل به او کمک خواهند کرد تا با الفبا انس بگیرد. به علاوه بچه ها باید شما را در حال مطالعه کردن ببینند. آنان از رفتار والدین تبعیت می کنند. در صورتی که متوجه شوند که به مطالعه کردن علاقه مندید آنان نیز چنین خواهند کرد.

مرتب به کتابخانه سربزنید

حتی اگر کودکانتان هنوز خواندن بلد نیستند، متوجه خواهند شد که این امر برای شما اهمیت دارد. آنها را در کتابخانه ای ثبت نام کنید تا کارتی با نام خود داشته باشند و آنها را به استفاده از این کارت تشویق نمائید. مسئولین کتابخانه ها می توانند آنها را در انتخاب کتاب های مورد علاقه شان و نویسندگانی که متناسب سنین آنان هستند، کمک کنند.

همیشه مطالبی برای خواندن در منزل داشته باشید.

مطالعه روزنامه ها و مجلات کم اهمیت نیستند. بچه ها را مشترک مجلاتی کنید که دوست دارند. به خوانندگانی که با سماجت در برابر مطالعه مقاومت می کنند اجازه دهید آنچه را دوست دارند مطالعه کنند و زیاد از انتخاب آنها انتقاد نکنید.

مضطرب نشوید و پرتوقع نباشید

بدانید که تمام کودکان و بخصوص نوجوانان در بخش هایی از زندگی خود اصلاً مطالعه نمی کنند. با گنجاندن مطالعه در زندگی روزمره، با ایجاد میل و شوق مطالعه در فرزندانتان از کودکی، به آنان هدیه ارزشمندی خواهید داد که در تمام طول زندگی از آن بهره مند خواهند شد.

الگوی خوبی باشید

اگر شما در تمام طول مدت روز تا دیر وقت تلویزیون  را روشن نگاه می دارید، متقاعد کردن نوجوانی در این مورد که مطالعه بهتر از تماشای یک برنامه تلویزیونی است ، مشکل خواهد بود.

 

منبع: تبیان